Voor iemand zorgen, een cadeau geven of hulp aanbieden voelt voor veel mensen vanzelfsprekend. Wanneer iemand hetzelfde voor jou wil doen, verandert er gek genoeg iets. Je zegt dat het niet nodig is. Je maakt een compliment kleiner en niet belangrijk. Je voelt direct de behoefte om iets terug te doen of misschien zelfs weg te lopen.
Waarom is ontvangen soms zoveel ingewikkelder dan geven?
Geven voelt actief, ontvangen voelt kwetsbaar
Wie geeft, bepaalt wat, wanneer en hoeveel. Je bent actief en houdt een zekere mate van regie. Ontvangen vraagt een andere beweging. Je laat toe dat iemand jou ziet, iets voor jou doet of iets bijdraagt wat je zelf niet hebt geregeld.
Voor mensen die vroeg zelfstandig zijn geworden, kan dat ongemakkelijk zijn. Zij hebben geleerd dat het veiliger is om weinig nodig te hebben. Hulp ontvangen raakt dan aan afhankelijkheid en afhankelijkheid voelt niet vanzelfsprekend veilig.
Liefde moet je verdienen
Soms ontstaat in een gezin de ervaring dat waardering samenhangt met wat je doet. Je bent lief als je helpt, gemakkelijk als je weinig vraagt en waardevol wanneer je iets bijdraagt.
Het kind trekt daar niet bewust conclusies uit, maar leert mogelijk wel dat om gezien te worden er eerst iets gegeven moet worden.
Als volwassene kun je daardoor uitstekend zorgen, organiseren en ondersteunen. Tegelijk kan er twijfel ontstaan wanneer jij niets presteert of wanneer iemand zomaar iets aan jou geeft. Mag je ontvangen zonder het eerst te hebben verdiend?
De balans in volwassen relaties
Binnen volwassen relaties is geven en ontvangen voortdurend in beweging. Het hoeft niet ieder moment exact gelijk te zijn. Soms heeft de één meer nodig en later de ander.
Wel ontstaat er spanning wanneer één persoon structureel geeft en de ander nauwelijks de kans krijgt iets terug te doen. De gever kan uitgeput of verbitterd raken. De ontvanger kan zich klein, schuldig, buitengesloten voelen of zelfs gefrustreerd omdat niets zelf mag (terug) doen.
Zelfs gulheid kan dus afstand creëren wanneer ontvangen niet echt een optie is.
Ouders en kinderen: een andere stroom
Tussen ouders en kinderen is de balans anders. Ouders geven het leven en zorgen voor het kind. Het jonge kind kan dat niet op gelijke wijze teruggeven. Hoewel sommige ouders dat soms willen opeisen. Later geeft het volwassen kind het ontvangen leven door, bijvoorbeeld aan eigen kinderen, relaties, werk of de wereld. Dat is de natuurlijke stroom van het leven.
Wanneer een kind het gevoel krijgt voor een ouder te moeten zorgen, omdat het bewust of onbewust verwacht wordt, kan deze stroom omkeren. Het kind probeert terug te geven wat niet terugbetaald kan worden. Het kind kan namelijk niet het leven geven aan zijn of haar ouders. Later kan dit leiden tot een diep gevoel van verschuldigd zijn.
Wat kan zichtbaar worden in een opstelling?
In een opstelling onderzoeken we hoe vrij de beweging tussen geven en ontvangen is. Kan iemand aankijken wat hij of zij heeft gekregen? Kan dankbaarheid bestaan zonder schuld? Kan de ander iets bijdragen zonder dat jij onmiddellijk de rekening wilt vereffenen?
Soms blijkt dat iemand niet wil ontvangen omdat dit erkenning vraagt van wat vroeger ontbrak. Soms voelt ontvangen als verlies van controle. Soms staat iemand innerlijk nog in het kindsdeel van degene die vooral niet lastig mocht zijn.
Ontvangen is ook geven
Wanneer je werkelijk ontvangt, erken je de gever en de waarde van wat wordt aangeboden. Je hoeft jezelf niet kleiner te maken en ook niet direct iets terug te doen. Een eenvoudig ‘dank je wel’ is voldoende.
Dat betekent niet dat je alles moet aannemen. Ontvangen blijft een vrije keuze. Het verschil is dat je niet automatisch afwijst omdat nodig hebben, geraakt worden of afhankelijk zijn te spannend voelt.
Een kleine oefening
Let de komende week op wat er gebeurt wanneer iemand je een compliment, hulp of aandacht geeft. Antwoord alleen met: Dank je wel.
Voel daarna wat er in jou gebeurt. Wil je het kleiner maken? Uitleggen? Meteen iets teruggeven? Dat ongemak is interessante informatie. Je hoeft het niet direct te veranderen. Merk het eerst eens op.
Wil je onderzoeken waarom geven voor jou gemakkelijker is dan ontvangen? Tijdens een Familie Opstellingen Avond kan deze beweging op een andere laag zichtbaar en voelbaar worden.
